Knelpunt

Kunst van de Week: Binnenkoepel van de Shah-moskee, Isfahan, Iran (voltooid in 1629)

Nr. 9 | Knelpunt

Beste Pieter,

Dit weekend ontmoeten Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars elkaar in Islamabad, waar Pakistan een veiligheidskordon rond de hoofdstad heeft gelegd in een poging het wankele staakt-het-vuren te handhaven.

De strategische winst die Iran na zes weken van luchtaanvallen heeft behaald, is duidelijk af te lezen in het hart van de agenda: de olietoevoer door de Straat van Hormuz.

Vóór de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran – die begon met de liquidatie van hoge Iraanse functionarissen midden in de onderhandelingen – werd de Straat van Hormuz in Washington beschouwd als een permanent imperiumfeit: een smalle waterweg waardoor de olie van de wereld zou stromen onder Amerikaanse bescherming, uitgedrukt in dollars, onderworpen aan sancties en gesteund door bases in de Golf die de Amerikaanse macht in de regio projecteerden.

Dat feit is nu vervaagd — en zal waarschijnlijk nooit meer terugkeren. Zelfs na het staakt-het-vuren dat op 7 april werd aangekondigd, blijft het scheepvaartverkeer door Hormuz ver onder het normale niveau, op ongeveer 5-10% van het niveau van vóór de oorlog. De waterweg waar ongeveer een vijfde van 's werelds olie doorheen gaat, staat nu feitelijk onder Iraanse controle, waarbij de Revolutionaire Garde schepen door Iraanse wateren rond het eiland Larak leidt.

Teherans 10-puntenplan voor het staakt-het-vuren omvat een tol van 2 miljoen dollar per tanker, te betalen in cryptovaluta in plaats van dollars — een teken niet alleen van militaire macht, maar ook van Teherans poging om de handel buiten de financiële kanalen te leiden die Washington lange tijd heeft gebruikt om zijn vijanden te straffen.

De oude regeling was simpel: Iraanse olie kon worden gesanctioneerd, en olie uit de Golfregio zou blijven stromen. Dat is niet langer het geval. De Verenigde Staten zijn gedwongen een tijdelijke vrijstelling van sancties op Iraanse olie-exporten te verlenen in een poging de aanbodschok te verzachten.

Dezelfde macht die jarenlang probeerde Iran de toegang tot de wereldmarkten te ontzeggen, improviseert nu uitzonderingen om de gevolgen van haar eigen escalatie te beperken. De oorlog om de Islamitische Republiek te vernietigen heeft haar strategische positie juist versterkt.

De kosten zijn bovendien niet alleen door Iran gedragen. Amerikaanse bases die ooit werden gepresenteerd als instrumenten van regionale dominantie, zijn nu ontmaskerd als risico's – aangevallen, geëvacueerd of in noodtoestand gebracht in de Golf en het oostelijke Middellandse Zeegebied. Scheepsverzekeraars hebben de risico's in de regio opnieuw geprijsd. De energiemarkten blijven volatiel. En nu eist Washington dat zijn bondgenoten helpen de puinhoop op te ruimen: NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte heeft Europese regeringen laten weten dat Trump binnen enkele dagen concrete toezeggingen van hen wil om de Straat van Hormuz te beveiligen, te midden van hernieuwde dreigingen dat Washington de alliantie, waarmee het al zo lang zijn imperium heeft opgebouwd, alsnog zou kunnen verlaten.

Europa heeft de gebeurtenissen ondertussen grotendeels vanaf de zijlijn gadegeslagen. Gereduceerd tot tankstations voor Amerikaanse bombardementen en toeschouwers bij onderhandelingen waar ze geen invloed op hadden, hebben Europese regeringen weinig invloed gehad op het verloop van de oorlog of de nasleep ervan.

De morele alibi's van de oorlog verdwenen met opmerkelijke snelheid. Wat begon met de bekende propaganda van "bevrijding" en "democratisering" ontaardde al snel in een dreiging om de Iraanse beschaving voorgoed te vernietigen. In heel Iran reageerden burgers met verzet en vormden ze menselijke ketens rond cruciale infrastructuur. Deze scènes illustreerden de diepere politieke impact van de oorlog: de bombardementen hebben de Iraanse samenleving niet zozeer versplinterd, maar juist verhard tegen buitenlandse dwang. Zoals de Resolutie van Teheran, die deze week door meer dan veertig bewegingen wereldwijd werd ondertekend, stelt: "de oorlog tegen Iran is in wezen een oorlog om de afbrokkelende structuur van de westerse suprematie te behouden."

Verre van geïntimideerd te zijn, heeft Iran meer invloed gekregen op de energievoorziening van de regio, een sterkere claim op afschrikking en een nieuwe demonstratie dat noch sancties, noch bombardementen het land uit het regionale machtsevenwicht kunnen wissen. De Golfmonarchieën, de energiemarkten, Washington en zijn stuurloze bondgenoten moeten nu een realiteit onder ogen zien die lange tijd in westerse hoofdsteden is ontkend: Iran kan niet geïsoleerd en irrelevant gemaakt worden.

Voor de regering van Benjamin Netanyahu is een situatie waarin Iran overleeft, strategische diepte behoudt en militaire veerkracht omzet in diplomatieke en economische invloed, een duidelijke strategische nederlaag. Israëls escalerende aanval op Libanon – en de bewering dat Beiroet buiten het staakt-het-vuren valt – is een poging om via andere middelen terug te draaien wat niet bereikt kon worden door directe bombardementen op Iran.

Zoals het kabinet van de Progressieve Internationale deze week waarschuwde: "Israëls dodelijke agressie in Libanon kan niet op zichzelf worden beschouwd", maar maakt deel uit van "een bredere tactiek van de verschroeide aarde om Groot-Israël te vestigen en de verzetskrachten die in de weg staan te smoren – of die zich nu in Gaza, Beiroet of Teheran bevinden."

Geen enkele tekst die in Islamabad is overeengekomen, kan het staakt-het-vuren garanderen zolang de machten die deze oorlog hebben veroorzaakt, nog steeds de uitkomst ervan willen dicteren. Israël breidt de aanval op Libanon uit. Washington behoudt zich het recht voor om de bombardementen naar believen te hervatten; en de diplomatie zelf vindt plaats in de inmiddels bekende schaduw van moordaanslagen.

Maar de VS en Israël hebben geen controle over de escalatieladder; Iran wel, omdat het de sleutels tot Hormuz in handen heeft.

Voorlopig varen tankers onder Iraans toezicht door de zeestraat, terwijl diplomaten zich in Pakistan verzamelen onder gewapende bewaking. De oude orde in West-Azië sterft. De vraag is wat er uit de puinhoop zal voortkomen.

Voor progressieve krachten over de hele wereld is de taak niet alleen het observeren van de achteruitgang van het imperialisme, maar ook het organiseren van de meer egalitaire orde die ervoor in de plaats zal komen.

In solidariteit,

Het Progressieve Internationale Secretariaat