Hervorming Is Geen Ideologie Maar Noodzaak

Hoewel ik er nog steeds niet zeker van ben of het kapitalisme echt hervormd kan worden (of dat het, eenmaal hervormd, simpelweg iets anders wordt), denk ik wel dat Jason Hickel en Yanis Varoufakis een gevoelige snaar raken in hun artikel in The Guardian.

Hun centrale stelling is logisch, bekend maar belangrijk: het doel van het kapitalisme is niet welzijn, maar kapitaalaccumulatie.

Welzijn is, op zijn best, een gewenst bijproduct.

En die belofte lijkt steeds minder overtuigend.

Ze stellen drie hervormingen voor.

#1 Hervorming van het financiële systeem

Hier ben ik het grotendeels mee eens.

Als de financiële sector structureel is gericht op kortetermijnrendementen, speculatieve winsten en steeds groter wordende balansen, dan hoeven we er niet van op te kijken dat de reële economie die logica volgt.

De financiële sector is geen neutrale infrastructuur. Hij creëert prikkels. Hij verdeelt de macht.

In onze eigen Visie op het Financiële Systeem beargumenteren we iets soortgelijks:
→ financiële middelen heroriënteren op waardecreatie op de lange termijn
→ risicoprijzen afstemmen op ecologische en sociale grenzen
→ de dominantie van puur speculatieve kapitaalstromen verminderen
Hoewel ik ook denk dat je fossiele brandstoffen moet uitfaseren door middel van prijsvorming en regulering: niet alleen via de financiële sector.

#2 Democratische processen gebruiken om economische doelen te stellen

Hier aarzel ik, niet omdat ik het er niet mee eens ben, maar omdat ik me afvraag:
Is dat niet wat democratieën al zouden moeten doen? In theorie stellen gekozen regeringen collectieve doelen vast: klimaatdoelen, vermindering van ongelijkheid, publieke goederen, veerkracht. Markten opereren vervolgens binnen die kaders.

Het echte probleem is misschien niet de afwezigheid van democratie, maar de uitholling ervan.

Of de vernauwing van wat als "politiek haalbaar" wordt beschouwd.

#3 Een Grote Hervormingswet voor het Bedrijfsleven

Deze spreekt me erg aan.

Het dominante bedrijfsmodel creëert afstand. Tussen eigendom en verantwoordelijkheid. Tussen risico en gevolgen. Tussen bedrijf en maatschappij.

We hebben meer diversiteit in eigendomsstructuren nodig.

Coöperaties. Bedrijven in handen van beheerders. Ondernemingen met een langetermijnvisie.

Niet omdat ze per definitie moreel superieur zijn.

Maar omdat een gezonde economie niet monocultureel zou moeten zijn.

Economische veerkracht vereist institutionele biodiversiteit.

Het huidige vermogensbeheerkapitalisme concentreert de macht op manieren die moeilijk te rijmen zijn met democratische aspiraties. Als kapitaal structureel dominant is, wordt democratie reactief.

Dus ja, het hervormen van het kapitalisme kan betekenen dat het zo ingrijpend moet worden veranderd dat het een andere naam verdient.

Maar misschien zijn labels minder belangrijk dan de richting.

De echte vraag is niet:
"Kan het kapitalisme gered worden?"

Het is:
"Kan ons economisch systeem welbevinden leveren binnen planetaire grenzen?"

Zo niet, dan is hervorming geen ideologie.
Het is een noodzaak.

Door Hans Stegeman, vertaling door Pi