De Opstand Van Generatie Z

Door Hoofdredacteur Nathan Gardels

OSLO, Noorwegen — Onvrede onder generaties draagt de kiem van de toekomst in zich. Hoewel uitbarstingen daarvan verandering inluiden, kan die verandering vele vormen aannemen.

De culturele gevolgen van de jongerenopstand die het Westen in de jaren zestig op zijn grondvesten deed schudden, werden pas decennia later zichtbaar, naarmate de waarden van die beweging doordrongen tot in alle maatschappelijke normen en instituties. Wat de digitale opstand van Generatie Z – die zich momenteel vanuit Bangladesh via Nepal en India naar andere delen van het 'mondiale Zuiden' verspreidt – uiteindelijk zal opleveren, valt nog niet te overzien. Bewegingen van Kenia tot Madagaskar, geïnspireerd door hun Zuid-Aziatische tegenhangers, volgen de ontwikkelingen op de voet via internet en nemen succesvolle werkwijzen over.

De gemeenschappelijke oorzaak van deze wijdverbreide onrust is corruptie en een gebrek aan verantwoording bij autoriteiten die vaak slechts in naam democratisch zijn. Dit gaat gepaard met een schrijnend gebrek aan kansen voor hoogopgeleide jongeren om passend werk te vinden en maatschappelijk vooruit te komen.

Naarmate deze bewegingen aan kracht winnen, proberen overheden onvermijdelijk de virale storm te smoren door sociale media af te sluiten en hard op te treden met politieoptredens. Dit wakkert de woede echter alleen maar aan en transformeert een opstand tegen specifieke misstanden tot een fundamentele uitdaging voor het hele systeem.

De 'Moessonrevolutie' in Bangladesh in de zomer van 2024 – geleid door universiteitsstudenten in een land waar de helft van de bevolking jonger is dan dertig – bracht de repressieve regering van premier Sheikh Hasina ten val. Dit gebeurde na een gewelddadig optreden tegen demonstraties over een quotumsysteem voor overheidsbanen.

Na haar afzetting werd een overgangsregering gevormd onder leiding van Muhammad Yunus, Nobelprijswinnaar voor de Vrede en pionier op het gebied van microkredieten voor armen. In juli vonden de eerste verkiezingen met meerdere kandidaten in drie decennia plaats, evenals een referendum over een voorgestelde grondwet. Dit leidde tot de machtsovername door de alliantie van de Bangladesh Nationalist Party en Jamaat-e-Islami, en tot een stem vóór de grondwet. Nu er verschillen bestaan tussen de regeringscoalitie en de grondwet, is de toekomst van de hervormingen onzeker. In september 2025 begon de 'Gen Z'-revolutie in Nepal als een virale campagne tegen corruptie en nepotisme onder de op grote voet levende elite in een verarmd land, waar bijna 60% van de bevolking jonger is dan 30 jaar. Nadat de regering probeerde de onderlinge verbondenheid te beperken door hard op te treden tegen Facebook, Instagram, WhatsApp en YouTube, escaleerde de beweging zoals te verwachten viel. Net als in Bangladesh veranderden protesten over specifieke kwesties in een fundamentele uitdaging voor het hele systeem.

De Nepalese premier K.P. Sharma Oli werd gedwongen af te treden. Er werd een korte overgangsregering gevormd onder leiding van een voormalig opperrechter, in afwachting van nieuwe parlementsverkiezingen. Bij die verkiezingen behaalde de pas opgerichte Rastriya Swatantra Party een meerderheid en werd de 36-jarige populaire rapper en voormalig burgemeester van Kathmandu, Balendra Shah, benoemd tot premier.

De nieuwe regering worstelt nog steeds met economische stagnatie, hoge jeugdwerkloosheid en grondwetsherziening. Bovendien stuiten de bestuursambities van Gen Z op nieuwe uitdagingen die de beperkte capaciteit van hun kleine land te boven gaan.

De meest aangrijpende presentatie tijdens een bijeenkomst van Nobelprijswinnaars voor de Vrede en Gen Z-activisten – die ik onlangs in Oslo bijwoonde om te spreken over 'democratie op de rand van de afgrond' – kwam van de 26-jarige Rakshya Bam, een van de leiders van de Nepalese revolutie.

Terwijl ze met tranen in de ogen haar medeleven betuigde aan de vele duizenden landgenoten die waren meegesleurd door een vloedgolf van tsunami-achtige omvang – veroorzaakt door het instorten van een smeltende gletsjer op de grens tussen China en Nepal – riep ze de wereld op te begrijpen dat klimaatverandering niet stopt bij landsgrenzen.

Deze afschuwelijke tragedie deed haar beseffen, zo zei Bam, dat het streven naar rechtvaardigheid in de wereld waarin Gen Z opgroeit, alleen kan slagen als het lokale niveau wordt verbonden met het planetaire niveau. Er kan in geen enkele samenleving sprake zijn van rechtvaardigheid zolang de voortdurende klimaatramp niet wordt aangepakt. En die verantwoordelijkheid ligt niet bij één enkele natie of regering, maar bij het gehele maatschappelijk middenveld, over alle grenzen heen.

De aandacht van Gen Z is nu verschoven naar India. Daar begon de jongerenbeweging – die zich verenigde in wat bekend kwam te staan als de 'Cockroach Janta Party' en vrijwel van de ene op de andere dag 22 miljoen online volgers vergaarde – met een protest tegen het besluit van het ministerie van Onderwijs om de toelatingsexamens voor medische opleidingen te schrappen. Met scherpe humor eigende de beweging zich de benaming 'kakkerlakken' toe – een term die oorspronkelijk als belediging was gebruikt door de Indiase opperrechter, die zei: "Er zijn jongeren die als kakkerlakken zijn: ze vinden geen werk en hebben geen plek in een beroep."

De helft van de Indiase bevolking – zo'n 700 miljoen mensen – is jonger dan 30 jaar.

Zoals altijd escaleerde de situatie door het harde optreden tegen demonstraties.

In een vernedering voor de Indiase premier Narendra Modi, die zich profileert als een sterke leider die alles onder controle heeft, zag zijn minister van Onderwijs zich gedwongen om af te treden om de onrust te sussen.

Het is onwaarschijnlijk dat het India van Modi zal bezwijken voor de opmars van Generatie Z, zoals dat gebeurde in de zwakkere staten Bangladesh en Nepal. Toch hebben protesten over de specifieke kwestie van toelatingsexamens voor medische opleidingen inmiddels de vorm aangenomen van een fundamentele uitdaging: het gebrek aan kansen voor jongeren in 's werelds grootste land, waar het bbp in 2025 met 7,8% groeide.

Zoals Shashi Tharoor – gevierd auteur, oppositielid in het Indiase parlement en voormalig ondersecretaris-generaal van de Verenigde Naties – het verwoordde: "Generatie Z transformeert Zuid-Azië. Geconfronteerd met verslechterende economische vooruitzichten zien veel jongeren geen gebrekkige instituties die geleidelijke hervorming behoeven, maar roofzuchtige systemen die hen van hun toekomst beroven. In heel Zuid-Azië heeft dit gevoel krachtige protestbewegingen aangewakkerd; sommige daarvan zouden de politieke koers van hun landen voor de komende decennia kunnen bepalen."

De gemene deler van deze bewegingen van Generatie Z werd tijdens de conferentie in Oslo treffend verwoord door María Corina Machado. Zij ontving in 2025 de Vredesprijs voor haar rol als leider van de democratische oppositie tegen de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Wanneer de samenleving een punt bereikt waarop de omstandigheden zo nijpend zijn dat de meerderheid de angst verliest om de dingen bij hun naam te noemen, brokkelt het aura van autoriteit af, zo stelde zij. Wanneer de realiteit van het dagelijks leven mijlenver afstaat van het officiële narratief, verliezen valse verhalen hun greep.

Na de gevangenname van Maduro door het Amerikaanse leger, de installatie van een overgangsregering door de regering-Trump en de aankondiging dat de VS zeggenschap zouden krijgen over 65% van de Venezolaanse olieproductie, benadrukte Machado dat het nu tijd is om de weg naar democratie in te slaan en "een tijdpad voor verkiezingen vast te leggen."

Tijdens de bijeenkomst in Oslo gaf de voormalige Colombiaanse president Juan Manuel Santos nuchter advies over de aanzienlijke uitdagingen die op de lange termijn blijven bestaan, zelfs na belangrijke politieke overwinningen.

Hij ontving in 2016 de Nobelprijs voor het sluiten van een vredesakkoord met de marxistische FARC-rebellen; een conflict dat bijna een halve eeuw had geduurd, 220.000 levens had geëist en tot wel 6 miljoen mensen op de vlucht had gejaagd. Als minister van Defensie gold Santos als een 'havik' vanwege zijn soms meedogenloze campagnes tegen de guerrillastrijders. Als president besefte hij echter dat er nooit een militaire oplossing voor het conflict zou komen; het kon alleen worden opgelost door middel van onderhandelingen en compromissen.

Tien jaar na dat akkoord is de vrede grotendeels bewaard gebleven: de voormalige guerrillastrijders hebben de wapens neergelegd en nemen als legitieme partij deel aan democratische verkiezingen. Ook zijn er pijnlijke processen van waarheidsvinding en verzoening geweest om daders ter verantwoording te roepen tegenover hun slachtoffers.

Waar het akkoord tot nu toe tekortschiet, is bij het aanpakken van de dieperliggende oorzaak van de FARC-opstand: de armoede en het gebrek aan kansen in de gebieden waar de beweging de dienst uitmaakte. In plaats daarvan is de situatie ontstaan dat, hoewel de infrastructuur van de FARC werd ontmanteld, de staat nooit met eigen instituties in het gat sprong; dat vacuüm wordt nu opgevuld door een schimmige wereld van drugsbendes en criminele organisaties.

De boodschap van Santos aan Generatie Z luidt: wanneer het oude politieke stelsel verandert, moeten nieuwe instituties – die de rechtsstaat handhaven, burgerparticipatie waarborgen en economische ontwikkeling bevorderen – het ontstane vacuüm opvullen. Gebeurt dat niet, dan is men vroeg of laat weer terug bij af.

Er komt nog een gedachte bij me op met betrekking tot de door sociale media aangestuurde opstanden en revoluties van Generatie Z. De onderlinge verbondenheid die mensen verenigt, kan ook verdeeldheid zaaien en werkelijke verandering in de weg staan.

Internetactivist Wael Ghonim speelde een prominente rol in de zogeheten 'Facebook-revolutie' tijdens de Arabische Lente in Egypte (2011), die leidde tot de val van president Hosni Mubarak. In die eerste, hoopvolle fase ervoer Ghonim de kracht van verbondenheid om 'de macht de waarheid te vertellen'. Toen de virale beweging echter verschoof van het mobiliseren van boze oppositie naar het opbouwen van een nieuwe samenleving, zorgden nepnieuws, haatzaaiende taal, factievorming en trollen voor versplintering van die eenheid. Er ontstond een vacuüm dat werd opgevuld door de best georganiseerde kracht die overbleef: de Moslimbroederschap. Hun verkiezingsoverwinning werd later tenietgedaan door een militaire staatsgreep.

Wat er gebeurde – zo verwoordde Ghonim het later – was dat het vermogen van sociale media om burgers in staat te stellen 'de macht de waarheid te vertellen', omsloeg in de omgekeerde uitdaging: 'de waarheid vertellen aan sociale media'.

Democratische achteruitgang

De mechanismen die veel landen in het Mondiale Zuiden hebben doen wegzakken in corruptie, kleptocratie en autocratie, zijn dezelfde als die deze toestanden nu naar de Verenigde Staten brengen.

Op basis van haar ervaringen op de Filipijnen ziet Maria Ressa de aantasting van de vrijheid van meningsuiting als de eerste stap in een neerwaartse spiraal die leidt tot de ondergang van de democratie.

De strijdbare journaliste, die in 2021 de Nobelprijs voor de Vrede ontving, verwoordt het helder: "Wanneer de waarheid de kop wordt ingedrukt, kan er geen vertrouwen zijn. Zonder vertrouwen kan er geen democratie zijn." Het cruciale vraagstuk – zowel in de volwassen democratieën van de VS en Europa, evenals het mondiale Zuiden of Rusland, draait om de strijd om het dominante narratief.

Ze ontleedt deze spiraal in drie stappen:

* Ten eerste voert een regering een narratieve oorlog door bestuurlijk handelen in te zetten als motor voor inhoudelijke boodschappen, waarbij bewust conflicten worden aangewakkerd om een op feiten gebaseerde werkelijkheid af te breken;

* Ten tweede worden, naarmate de gedeelde werkelijkheid erodeert, democratische instellingen die zorgen voor controle en tegenwicht – zoals de pers en de rechterlijke macht – systematisch gedeligitimeerd en afgebroken, waardoor de uitvoerende macht zich kan consolideren;

* Ten derde vervalt het systeem, nu instellingen voor verantwoording zijn uitgeschakeld, in een kleptocratie waarin staatsmiddelen systematisch worden toegeëigend en geplunderd om een heersende elite te verrijken, de voortzetting van de narratieve oorlog te financieren en hun greep op de macht te behouden.

Terwijl bewegingen van Generatie Z deze spiraal in het mondiale Zuiden juist proberen te doorbreken, staan de volwassen democratieën in de ontwikkelde wereld er pas aan het begin van. Ze staan zelfs op de rand van de afgrond.