De Banaliteiten Machine
De Instorting En De Anti-Toekomst van Kunstmatige Intelligentie
door Umair Haque, 12 feb. 2026
Ik had vandaag een sessie met twee van mijn favoriete mensen. Zij is een gewaardeerde schrijfster en hij een gerenommeerd muzikant. Ze worden ouder. En lang geleden hielp hij mee aan de ontwikkeling van elektronische muziek, iets waar ik dol op ben en wat ik zelf ook doe. De meeste muziek van tegenwoordig, of je het nu weet of niet, is elektronisch, gemaakt met synthesizers en computers.
Zijn composities waren opvallend, radicaal en onvoorstelbaar. Hij reisde de wereld rond en speelde ze in Azië, Europa en Amerika. En in die tijd was wat hij deed revolutionair. De basis leggen, de syntaxis en grammatica vormen voor de muziek die de wereld zou veroveren – geen geringe prestatie. Hij was een van de eersten die synthesizers bespeelde als echte muziekinstrumenten, de grenzen ervan verkende en verlegde, en die van de muziek zelf.
Het is een genoegen om met zulke getalenteerde mensen te spreken. Twee kunstenaars die ik enorm bewonder en respecteer. Ik zeg vaak dat ik nederig ben door jullie, en dat ben ik ook.
En de sessie van vandaag, zoals zo vaak, zette me aan het denken.
Mensen vragen me vaak naar mijn mening over AI. En dan weet ik het even niet meer. Niet dat ik geen mening heb. Het is meer dat... het me niet zoveel kan schelen. Ik weet hoe dat klinkt, dus heb geduld met me.
Welkom bij de Banaliteiten Machine.
Als we nadenken over wat AI nu eigenlijk is en wat het zal doen – een vraag die Amerikanen in het bijzonder bezighoudt, en dan vooral de Amerikanen die zelf geobsedeerd zijn door geld en macht – dan luidt mijn antwoord als volgt:
AI is een banaliteiten machine.
Alles wat met AI is gecreëerd – wat is jullie indruk? Het eerste wat opvalt, is dat niemand het echt leuk vindt. Ze worden er eerder door afgestoten. Dit geldt voor alles, van reclames tot videogames, van literatuur tot muziek. Mensen vinden het "walgelijk", "eng" of wat voor populaire term je ook wilt gebruiken.
Wat ze niet voelen, is ontroerd. Ze voelen niets. Helemaal niets. Als ik muziek maak, merk ik dit: een zanger kan de juiste noten raken. Veel zangers doen dat. Maar alleen een echt goede zanger kan mensen raken. Als we liedjes schrijven, proberen we emotie uit te drukken. Verhalen, boeken, toneelstukken, artikelen – het maakt niet uit.
Elke vorm van menselijke expressie die door AI wordt gegenereerd, is banaal.
Ik heb een tijdje gezocht naar het juiste woord, toen mensen me naar AI vroegen. Ik denk nu dat het juiste woord "banaal" is. Maak iets met AI en de resultaten zijn gegarandeerd banaal.
Nou, dat is in zekere zin prima, in ieder geval in het begin, want veel van wat we doen is banaal. Moet er een juridisch contract worden opgesteld? Banaal. Wil je aandelenfondsen vergelijken? Banaal. Ik las vanochtend een artikel over AI-verzekeringsagenten die een bedreiging vormen voor echte verzekeringsagenten. Verzekeringen, wat een nachtmerrie. We zien er allemaal tegenop om ermee te maken te krijgen. Banaal.
AI kan dus tot op zekere hoogte de banale dingen van het menselijk bestaan afhandelen. Is dat oké? Een beetje, maar eigenlijk ook weer niet. Zelfs in deze alledaagse situaties zouden we meer moeten willen dan het banale. Niet alles hoeft een transcendente ervaring te zijn, maar als samenleving kunnen we toch zeker beter dan wat je alomvattende banaliteit zou kunnen noemen.
AI gaat de restanten van de Amerikaanse economie vernietigen.
Amerika staat erom bekend dat het weinig reguleert, van wapens tot concentratiekampen. Dus AI zal inderdaad hele vakgebieden, beroepen, sectoren en domeinen verwoesten. Zo zal het elders niet gaan. Zie je hoeveel mensen in de wereld sociale media al verbieden voor kinderen? Uiteindelijk zullen ze hetzelfde doen met AI, en dat komt bijvoorbeeld doordat er vakbonden bestaan en bedrijven en economieën niet zo puur kapitalistisch zijn gestructureerd. Mensen hebben veel, veel meer macht. In Amerika doen alleen miljardairs dat.
AI is een productiemiddel. Dat klopt. Maar waarvan? Het is een middel tot replicatie. Het neemt dingen waarop het is getraind, remixt ze en spuugt ze weer uit. AI zou het eerste boek, liedje of zelfs juridische contract niet kunnen schrijven.
AI is dus een universeel middel voor digitale replicatie. Dat betekent: het kan vrijwel alles repliceren wat digitaal al bestaat. Wat het niet kan, en dat weten we allemaal, is echt iets nieuws creëren. Dit is geen theoretisch of abstract punt. Al die domme AI-video's die "origineel" zijn, zijn in feite meestal in de stijl van serieuze kunstenaars, zelfs als het alleen Miyazaki is, tot aan Van Gogh, en dat geldt ook voor schrijven. Advocaten zijn geen grote kunstenaars, verzekeringsagenten ook niet, maar dezelfde logica gaat op.
AI is een universeel middel voor digitale replicatie, en op die manier zal elk beroep dat afhankelijk is van digitale productie erdoor worden gedecimeerd. Nu kun je een oneindig aantal dingen produceren.
Een oneindig aantal dingen. Liedjes. Video's. Boeken. Artikelen. Juridische contracten. Verzekeringsovereenkomsten. Beleggingsfondsen. Maar zal er ook maar iets goeds tussen zitten?
AI zal ons dwingen om opnieuw na te denken over wat "productiviteit" is.
Als ik met één druk op de knop een oneindig aantal dingen kan creëren, is mijn productiviteit dan ook oneindig?
Veel economen hebben zich hier al over verbaasd.Doe deze test. Ze zullen zeggen: ja. Maar productiviteit wordt in feite alleen bepaald door wat iets waard is. Als mijn miljoenen dingen waardeloos zijn, in de zin dat niemand ervoor wil betalen, dan is mijn productiviteit in feite nul.
En wat als niemand ervoor kán betalen? Wat als AI alle banen heeft overgenomen, en iedereen natuurlijk lasser is geworden, of zoiets, maar raad eens, er zijn nog maar tien miljardairs over in de economie... wat moeten al die lassers dan lassen? Maak jezelf niet wijs dat Amerika, tenminste, ooit een universeel basisinkomen zal hebben, haha, dit is dezelfde maatschappij die universele gezondheidszorg, onderwijs en kinderopvang afwijst, en dat al een eeuw lang.
Dus als niemand kan betalen voor de oneindige dingen die ik met een druk op de knop kan maken, dan is mijn productiviteit wederom precies nul.
En in die zin zijn we op weg naar de schroothoop. Niet alleen als mens, maar ook in de zin dat wat AI ook "creëert" grotendeels een "dode last" is.
Nu komt het lastige gedeelte. Even geduld.
Wij mensen zijn er heel, heel slecht in om het onzichtbare te zien. Het gaat ons niet makkelijk af – hoe zou dat ook kunnen? En dus zijn we vaak niet goed in het inschatten, berekenen of zelfs begrijpen van verborgen kosten.
De grootste verborgen kosten zijn vaak de zogenaamde 'opportuniteitskosten', oftewel wat je anders had kunnen doen. Met hetzelfde bedrag. Of tijd. Of energie. Of menselijke mogelijkheden.
Stel je nu voor dat de man waar ik het eerder over had, die mede de elektronische muziek zoals we die kennen heeft uitgevonden, in plaats van met de vroege synthesizers met AI aan de slag was gegaan en de grenzen ervan had verlegd. Wat zou hij dan hebben gecreëerd?
Niets. AI zou hem hebben geholpen om een miljoen nummers te schrijven, zoals bijvoorbeeld de Beatles. En wat dan nog? We hadden de Beatles al. We hadden geen miljoen extra nummers van hen nodig, en dan ook nog eens slechtere, namaaknummers, zonder Lennons genialiteit. Hij zou alleen maar kopieën van kopieën van kopieën hebben gemaakt. Niets revolutionairs, baanbrekends, iets dat de wereld een paar decennia later echt zou veranderen.
De alternatieve kosten zouden dus immens zijn geweest. Onberekenbaar. Misschien zou elektronische muziek zoals we die nu kennen niet bestaan. Misschien zou het een totaal andere vorm hebben aangenomen. Het maakt niet uit, het punt is: we zijn vreselijk slecht in het inschatten van verborgen kosten.
Laat me de sociaaleconomische aspecten nu eens duidelijk maken.
Elke keer dat we AI gebruiken, maken we iets banaals. We kunnen zelfs een oneindig aantal van alles maken, want AI is, jawel, een universeel middel tot replicatie. So what? We voegen alleen maar banaliteit toe aan de wereld, de economie en ons leven.
En niemand zal daar veel voor betalen. Dat zie je nu al. In elk kunstgebied, wat er met AI wordt gecreëerd... mensen willen er niet voor betalen. Dat zal binnenkort ook gelden in alledaagse zakelijke sectoren. Als AI je verzekeringsagent is, maakt het je dan iets uit? Denk je bij jezelf: 'Die man heeft toch ook een huis nodig en moet zijn kinderen voeden?' Natuurlijk niet. De marginale kosten die je bereid bent te betalen zijn nul.
Dat komt omdat de marginale kosten voor het maken van wat AI kan maken – een oneindig aantal dingen – ook nul zijn. Nou ja, eigenlijk niet helemaal, want we weten allemaal dat AI enorme hoeveelheden planetaire grondstoffen verbruikt.
Dus nu is de economie negatief: we verbruiken echte grondstoffen om waardeloze, banale dingen te creëren.
Maar die economie is niet alleen negatief vanwege de planetaire slurping van datacenters. Ze is negatief om een veel, veel schadelijkere reden. De kosten voor de menselijke creativiteit zelf. Elke keer dat we AI gebruiken om eindeloos banale dingen te maken, is tijd, energie, menselijk potentieel dat we niet gebruiken om dingen te creëren die niet banaal zijn.
Alleen dingen die niet banaal zijn, hebben waarde.
Als je me niet gelooft, bezoek dan eens, ik weet niet, Cartier of Ferrari. Deze zogenaamde 'luxeartikelen' brengen enorme meerprijzen op, juist omdat ze niet banaal zijn. Als ze dat wél waren? Hoe snel zouden die prijsverschillen dan krimpen? En zouden ze uiteindelijk niet op nul uitkomen?
Dus: het prijsverschil zal tot nul krimpen. Dat is het al. Niemand is bereid een cent meer te betalen voor iets dat met AI is gemaakt, en dat zullen ze ook nooit zijn. Ze zijn alleen bereid minder te betalen, en dat geldt voor zowel gewone consumenten als voor de giganten van het bedrijfsleven, die bezig zijn met het ontmantelen van complete, wereldwijde bedrijven, omdat AI het 'goedkoper' kan. Maar goedkoper is niet altijd beter, als het eindresultaat minder waard is. Of misschien zelfs waardeloos.
AI is in dit opzicht een banaliteiten machine. Niet alleen op creatief vlak – dat is overduidelijk. In mijn eigen kleine muzikale hobby bestaan er al AI-vocalisten. Waarom zou ik me daar druk om maken? Ik probeer plezier te hebben. En het is geen plezier. Als ik een zanger vind – een echte menselijke zanger – die ik goed vind, betaal ik daar met plezier een flink bedrag voor, want we maken kunst, het is intens en het is leuk. Wat zou ik ooit betalen voor een AI-vocalist? Misschien… een honderdste van de prijs.
Is dat goed genoeg? Misschien om degene die de app programmeert een paar centen te laten verdienen. Maar de opportuniteitskosten zijn vele malen hoger. Vermenigvuldig dat met een miljard, en je komt uit op...Een economie die helemaal niets voorstelt.
Mensen verdrinken in het banale, en alles is banaal, en erger nog, want dat is alles wat er overblijft, en dat is alles waar mensen naar op zoek zijn. Echte creativiteit, innovatie, revolutie, daar wordt niet eens meer van gedroomd. Dat klinkt al verdacht veel als sociale media. We zitten al een tijdje op dat pad. Sociale media zijn ook een banaliteiten machine. Wat, dacht je soms dat MrBeast de Charles Dickens of George Orwell van deze tijd was?
Al het bovenstaande zal prima zijn voor "techbro's". Maar de rest van ons zou er nog eens goed over na moeten denken. De macht om creativiteit en universele digitale reproductie met elkaar te vereenzelvigen in handen geven van gasten die denken dat hoodies het toppunt van stijl zijn en dat Ovidius iets is wat je bij Taco Bell kunt vinden, is een vergissing. Dit zijn mensen zonder smaak of oordeelsvermogen, en dat is duidelijk, maar wat nog erger is, is dat ze het idee verwerpen dat smaak, oordeelsvermogen, opleiding, keuzes, esthetiek, kunst of wetenschap ertoe doen. Alles is slechts een universeel proces van reproductie, en alles bestaat in hetzelfde morele vacuüm.
Weet je wat banaliteit werkelijk is? Een moreel vacuüm. Als we naar Munchs De Schreeuw kijken, zien we de spanning en de pijn van de moderne wereld die ons toeschreeuwt. Dat is geen moreel vacuüm. Toen de man die ik bewonder deze revolutionaire muziek maakte, ging het over energie, vrijheid, kracht, liefde. Dat was geen moreel vacuüm. Toen Picasso Guernica schilderde, of Van Gogh De Sterrennacht, was er geen moreel vacuüm.
Al deze dingen worden verlicht door de stralende intensiteit van de menselijke schreeuw. De schreeuw is de oeruitdrukking. Het is de schreeuw van verwonding, van wat het betekent om te leven, namelijk angst, pijn, lijden. Tragedie. Uit die tragedie ontstaat de behoefte aan schoonheid, aan liefde, aan genade. Alleen daarin vinden we verlossing. Die we uiten, met onze fragiele, gebroken menselijke armen, elke keer dat we een pen oppakken, een woord schrijven, een fluistering uitspreken of iemand omarmen die we liefhebben. Alles wat we doen is onze revolutie van liefde tegen tijd en stof uitdrukken. Camus heeft ons dit geleerd. Sommigen van ons beleven het.
De Banaliteiten Machine neemt dat alles van ons af.
En in die zin is het iets vernederends. Daarom reageren we op AI niet alleen met angst, of zelfs afschuw, maar ook met gevoelens van nutteloosheid. Het leven is al nutteloos. Het is al een doodvonnis. Onze taak is om het mooi, stralend, levendig te maken, verlicht met liefde, waarheid, nobelheid en eer. Om in waardigheid te knielen en de aarde te kussen.
Onze taak is niet om het leven banaler te maken.
Of wel?
Dat accepteren is vernedering. Het is de wapens van de revolutie neerleggen, die slechts de wapens van de liefde zijn, en de leegte instappen. Maar niets leeft in de leegte.
De menselijke geschiedenis is bezaaid met banaliteit. Niets daarvan heeft ooit iets uitgemaakt. We herinneren het ons niet, behalve dat we huiveren wanneer het de grens overschrijdt naar Arendts beroemde kwaad. Dus maakt een machine die alles banaal kan maken, en banaliteit tot alles kan verheffen, uiteindelijk wel uit?
Liefs,
Umair (en Snowy!)
http://www.havens.fund
http://www.theissue.io
Technologie
Leven
Nieuws
Economie
AI